Neden yalnızca “İyi” diyor olabilir?
“Günün nasıl geçti?” tek cümlede saatler süren bir günü özetlemeyi ister. Çocuk nereden başlayacağını bilemeyebilir, ayrıntıları henüz hatırlamamış olabilir veya okuldan eve geçerken yalnız kalmaya ihtiyaç duyabilir. Bazen de vereceği cevabın hemen öğüt, eleştiri ya da yeni sorular getireceğini düşündüğü için en güvenli kısa cevabı seçer.
- Soru çok geniş olduğu için anlatacak bir başlangıç noktası bulamaması
- Okuldan sonra zihinsel ve fiziksel olarak yorulmuş olması
- Cevabının değerlendirileceğini veya çözüme çevrileceğini düşünmesi
- Ergenlikle birlikte özel alan ihtiyacının artması
- O gün gerçekten anlatmaya değer bir şey olmadığını düşünmesi
Yaygın çözüm neden sohbeti sorguya dönüştürüyor?
İlk kısa cevap geldiğinde veli çoğu zaman daha çok soru sorar: “Kimlerleydin?”, “Sınav nasıl geçti?”, “Öğretmen bir şey dedi mi?”, “Ödevin var mı?” Niyet ilgilenmektir ama art arda sorular çocukta hesap verme hissi yaratabilir. Üstelik her paylaşıma hemen tavsiye vermek, bir sonraki gün daha az şey anlatmasına neden olabilir. Sohbet için yalnızca iyi soru değil, cevabı taşıyabilecek sakinlik de gerekir.
Sohbeti açmak için altı küçük değişiklik
- 1Geçiş zamanı bırakın. Eve gelir gelmez sormak yerine yemek, yolculuk veya kısa bir dinlenme sonrasını deneyin.
- 2Tek ve somut bir soru sorun. “Bugün seni güldüren bir şey oldu mu?” gibi hatırlanabilir bir ana odaklanın.
- 3Önce kendinizden küçük bir şey paylaşın. Uzun bir yetişkin hikâyesi değil, gününüzden tek bir ayrıntı anlatın.
- 4Cevabı düzeltmeyin. Olayı farklı yorumlasanız bile önce sonuna kadar dinleyin.
- 5Her paylaşımı çözüme çevirmeyin. “Dinlememi mi, birlikte düşünmemizi mi istersin?” diye sorun.
- 6Kısa cevaba saygı duyun. O an konuşmak istemiyorsa kapıyı açık bırakın ve aynı soruyu tekrar tekrar sormayın.
“Günün nasıl geçti?” yerine ne sorulabilir?
- Bugün en çok hangi derste zaman hızlı geçti?
- Bugün seni güldüren küçük bir şey oldu mu?
- Teneffüsün bir fotoğrafı olsaydı içinde kimler olurdu?
- Bugünün en kolay ve en zor anı neydi?
- Bugün bir şeyi yeniden yapabilsen hangi anı seçerdin?
- Yarın için aklında kalan bir şey var mı?
Her gün derin sohbet gerekmiyor
Amaç çocuğun her gün bütün ayrıntıları anlatmasını sağlamak değildir. Düzenli olarak ulaşılabilir olmak ve anlattığında yargılanmadan dinleneceğini göstermek, tek seferlik uzun konuşmalardan daha değerlidir.
Kaynak temelli derinleşme
“Bütün-Beyinli Çocuk Uygulama Rehberi”nde Siegel ve Bryson, “Günün nasıl geçti?” gibi geniş bir soru yerine çocuğun belirli anıları hatırlamasına yardım eden sorular önermektedir. Buradaki fikir çocuğu konuşturmak için teknik kullanmak değil, hatırlaması kolay bir başlangıç noktası sunmaktır. Türkiye’de okul çıkışı için bunun karşılığı “Matematik sınavın nasıl geçti?” diye doğrudan performansa girmek yerine “Bugün okulda zamanın en hızlı geçtiği an hangisiydi?” diye sormak olabilir. Cevap sınava gelirse oradan devam edilir; gelmezse konuşma yalnızca başarı kontrolüne dönüşmez.