“Kendinden emin yazıyor” neden kanıt değil?
Yapay zekâ sohbet araçları bildiği bir şeyi hatırlayıp söylemez; soruna en uygun görünen cümleleri üretir. Çoğu zaman bu cümleler doğru çıkar. Bazen de olmayan bir kitabı, yanlış bir tarihi ya da kimsenin söylemediği bir sözü aynı rahatlıkla yazar. Doğru cevapla yanlış cevabın tonu arasında fark olmaz; bu yüzden tona bakarak karar veremezsin.
En çok hangi bilgileri kontrol etmelisin?
Her cümleyi tek tek doğrulamana gerek yok. Yanlış çıktığında ödevini ya da kararını bozacak, başka bir yerden bakılabilecek bilgilere odaklan:
- İsimler: kişi, kurum, kitap ve yer adları.
- Tarihler ve sayılar: yıl, yüzde, miktar, sıralama.
- Alıntılar: “Şu kişi şöyle demiştir” diye verilen sözler.
- Kaynaklar: adı verilen kitap, makale ya da internet adresi.
- Güncel bilgiler: sınav tarihi, başvuru koşulu, kural ve yönetmelik.
- Yanlışı pahalıya patlayan konular: sağlık, hukuk, para.
Kaynak istemek neden yetmeyebilir?
“Kaynağın ne?” diye sorduğunda sana bir liste verebilir. Listenin kendisi de üretilmiş bir metindir: adı geçen kitap gerçekten var mı, varsa içinde o bilgi geçiyor mu, ayrıca bakman gerekir. Verdiği bağlantıyı aç. Sayfa açılmıyorsa ya da sayfada o bilgi yoksa ortada bir kaynak yok demektir.
İki kaynak kuralı
- 1Cevaptaki kontrol edilebilir bilgileri işaretle: isim, tarih, sayı, alıntı.
- 2Her biri için yapay zekâdan bağımsız bir yere bak: ders kitabın, resmî bir kurumun sitesi, bir ansiklopedi.
- 3Birbirinden bağımsız iki kaynak aynı şeyi söylüyorsa bilgiyi kullan.
- 4Kaynaklar çelişiyorsa ya da bilgiyi hiçbir yerde bulamıyorsan kesinmiş gibi yazma.
Kontrol edemiyorsan nasıl yazarsın?
Bazen vakit kalmaz ya da bakacak kaynak bulamazsın. O zaman emin olmadığını metne yansıt: “bulabildiğim kadarıyla”, “şu kaynağa göre” gibi ifadeler bunun için var. Öğretmenine “bunu doğrulayamadım” demek, yanlış bir bilgiyi kesinmiş gibi teslim etmekten iyidir.
Okullar da bu konuyu kurala bağlıyor: Millî Eğitim Bakanlığı, eğitimde yapay zekâ kullanımının etik ilkelerini belirleyen bir kılavuz yayımladı. Kurallar ne derse desin, önüne gelen cevabın doğru olup olmadığına bakmak yine sana kalıyor.
Denemeye değer
Bugün yapay zekâdan aldığın bir cevaptaki tek bir tarihi ya da sayıyı seç ve başka bir kaynaktan kontrol et. Tutuyorsa güzel. Tutmuyorsa hangi tür bilgide yanıldığını bir kenara yaz; bir dahaki sefere ilk oraya bakarsın.