Not gerçek bir bilgi verir; bunu küçümsemeyelim. Bir konuyu o an ne kadar bildiğini gösterir, nerede eksik olduğunu söyler. İşe yarar. Sorun notun kendisi değil; sorun, o küçük sayının bazen bütün bir insanın yerine geçmeye kalkması.
Bir sayı, bir günün fotoğrafıdır
Not, belli bir günde, belli bir ruh hâlinde, belli sorulara verdiğin cevapların fotoğrafıdır. O sabah iyi uyumuş olabilirsin ya da olmayabilirsin. Konuyu sevmiş ya da o soruya takılmış olabilirsin. Fotoğraf o anı yakalar — ama an geçer, sen kalırsın. Bir sonraki kâğıtta başka bir sayı çıkabilir; sen aynı insansın.
Küçük ama önemli ayrım
Not bir performansı ölçer, bir insanı değil. “Kötü not aldım” ile “kötüyüm” arasında koca bir uçurum var. Birincisi bir olaydır; ikincisi bir kimlik. O uçuruma dikkat et — çünkü çoğu zaman insanı yoran, notun kendisi değil, ona yüklediği anlamdır.
Neyi hiç ölçemez?
Merakını ölçemez. Bir soruyu saatlerce düşünme sabrını ölçemez. Bir arkadaşına zor günde yanında durmanı ölçemez. Yıllar sonra hatırlayacağın o dersi, o öğretmeni, o “aa demek böyleymiş” anını ölçemez. Bir fikri ilk kez kendi cümlenle kurduğunda içine dolan o duyguyu ölçemez. Ölçebildiği şey dar; ölçemedikleri koca bir hayat.
Ve en önemlisi: gelişmeni ölçemez. Bir sayı sadece bugünü söyler; yarın nereye gidebileceğini değil. Bugün düşük olan not, yarın çalışıldığında yükselir. Sabit olan sayı değil, sen değilsin — sen değişebilen tarafsın.
Sayıya sözü fazla verme
Notu ciddiye al; bir geri bildirim olarak değerlidir. Nereye çalışman gerektiğini gösterir, seni yönlendirir. Ama ona kendine dair hüküm verme yetkisini verme. Bir sayı senin ne kadar çalıştığını gösterebilir; ama kim olduğunu, neye değdiğini, nereye gideceğini asla söyleyemez.
Bir sonraki kâğıtta dene
Not geldiğinde iki soru sor: “Bu bana nerede eksiğim olduğunu söylüyor?” ve “Bu benim değerimi mi ölçüyor, yoksa bir günkü performansımı mı?” İlk soru seni ileri taşır; ikincisi seni sayının esaretinden kurtarır.
Sonuçta bir not, hikâyenin bir cümlesidir; tamamı değil. Ve o hikâyeyi yazan kalem, hâlâ senin elinde.